Elektronische facturatie en rapportage in Afrika

Door de opmerkelijke vooruitgang in inkomstenwerving en economische transparantie in landen die Continuous Transaction Control (CTC)-systemen implementeren, sluiten Afrikaanse landen zich steeds meer aan bij hun Europese en Aziatische tegenhangers door over te stappen van post-auditregelgeving naar CTC-geïnspireerde methodologieën.

In recente tijden is er een opkomende trend richting digitalisering van belastinghandhaving in verschillende Afrikaanse landen, met een duidelijke overgang van traditionele papieren facturatie naar elektronische facturatie (e-facturatie) systemen. Hoewel papieren facturen nog steeds gebruikelijk zijn op het continent, zal de nieuwe CTC-trend die sommige landen in de regio omarmen, ongetwijfeld andere landen aanmoedigen om te volgen.

Onder de landen die vooroplopen in de adoptie van de CTC-trend zijn opmerkelijke voorbeelden Tunesië, dat in 2016 een CTC-regime invoerde, en Egypte, dat recent een e-facturatieverplichting binnen een CTC-systeem heeft geïmplementeerd. Tegelijkertijd zijn meerdere andere landen begonnen met, of bezig met, de digitalisering van belastinghandhaving via verplichtingen voor gecertificeerde fiscale apparaten die gegevens in real-time of bijna real-time aan de belastingautoriteit rapporteren, zoals Kenia, Oeganda en Angola.

Belangrijke trends in de Afrikaanse e-facturatie

Analyse van de digitalisering van het continent laat zien dat belastingnaleving snel vooruitgaat en wordt gekenmerkt door verschillende kernpunten:

• Verschuiving in focus: Een duidelijke overgang van periodieke btw-aangifte naar het bereiken van real-time zichtbaarheid op transactieniveau.

• CTC-uitbreiding: Wijdverspreide adoptie en uitbreiding van Continuous Transaction Control (CTC)-modellen, meestal geïmplementeerd via gecertificeerde fiscale apparaten of door de overheid beheerde clearance-platforms.

• Standaardisatie: Meer aandacht voor systeeminteroperabiliteit en internationale standaardisatie, zoals blijkt uit discussies over frameworks zoals Peppol en het gebruik van UBL-achtige factuurstructuren.

• Gefaseerde uitrol: Verplichtingen worden consistent via geleidelijke, gefaseerde uitrol geïntroduceerd, vrijwel altijd beginnend bij grote belastingbetalers om een soepelere implementatie te waarborgen.

• Breder bereik: Regelgevende vereisten verbreden hun scope en leggen meer nadruk op Business-to-Business (B2B) en Business-to-Consumer (B2C) transacties, voorbij alleen Business-to-Government (B2G).

• Gegevensintegratie: Opkomende vereisten koppelen elektronische facturatie aan andere belangrijke gegevenspunten, zoals betalingsinformatie, douaneprocedures of logistieke controles.

• Marktrijping: De Afrikaanse e-facturatieomgeving beweegt voorbij de vroege adoptiefase, met meerdere, uiteenlopende volwassen compliance-modellen.

Om het e-facturatielandschap van het continent te begrijpen, bekijken we de landen per geografische regio en verkennen we de gangbare regelgevende trends per regio.

Noord-Afrika

De Noord-Afrikaanse landen bevinden zich ofwel ver weg van verplichte elektronische facturatie-regelgeving, of maken grote vooruitgang. Laten we kijken naar de twee landen die hierin het meeste vooruitgang boeken: Egypte en Tunesië.

In Egypte is e-facturatie verplicht voor zowel B2G- als B2B-transacties. De Egyptische belastingautoriteit introduceerde een verplicht clearance e-facturatiekader via een geleidelijke uitrol, gestart in november 2020 en afgerond in 2023 om de meerderheid van de Egyptische bedrijven te omvatten. Volgens de wetgeving moeten alle facturen in real-time aan de belastingautoriteit worden verzonden voordat ze naar de klant gaan. De uitgegeven e-facturen moeten de elektronische handtekening van de uitgever bevatten en een uniforme code voor de goederen of diensten.

De e-facturatie-regelgeving in Egypte maakt deel uit van een landelijk duurzaamheids- en groeiplan, opgenomen in 'Egypt Vision 2030'. Verplichte e-facturatie is bedoeld om economische uitdagingen aan te pakken en de adoptie van digitalisering en toekomstbestendige financiële processen bij bedrijven te stimuleren. De focus is verschoven van uitrol naar stabilisatie en handhaving, met voortdurende onboarding van extra belastingbetalers en uitbreiding van e-kwitantie (B2C) verplichtingen.

Tunesië is het tweede belangrijke Noord-Afrikaanse land vanwege zijn volwassenheid in e-facturatie-regelgeving. Het was het eerste Afrikaanse land dat in 2016 elektronische facturatie verplicht stelde en hanteert een CTC-model waarbij facturen geregistreerd moeten worden op het Tunisie TradeNet-platform (TTN), ook bekend als El Fatoora. Het huidige mandaat geldt voor B2G-transacties van grote ondernemingen en beperkte B2B-transacties in de farmaceutische en brandstofsector, eveneens voor grote belastingbetalers. Het concept van de Financiële Wet 2026, gepubliceerd in oktober 2025, stelt voor om verplichte e-facturatie uit te breiden naar zowel goederen als diensten, met ingang van 1 januari 2026, onder voorbehoud van goedkeuring door het parlement. Dit zou een significante uitbreiding zijn van het huidige beperkte B2B-mandaat. Daarnaast is een sanctiekader voor niet-naleving vastgesteld via Administratieve Nota 10/2025. Financiële sancties voor niet-conforme e-facturen zijn van kracht sinds 1 januari 2025, terwijl sancties voor het uitgeven van papieren facturen voor verplichte transacties ingingen op 1 juli 2025.

Marokko Marokko is een “watch this space”-markt, momenteel bezig met strategische voorbereiding en signalering. Hoewel er nog geen landelijke verplichting is, tonen lopende discussies over toekomstige verplichte e-facturatie duidelijke beleidsintentie en afstemming met EU- en ViDA-stijlbenaderingen

‍Zuidelijk Afrika

Het landschap van belastingdigitalisering in Zuid-Afrika laat een breed scala aan benaderingen zien. Sommige landen zijn al ver gevorderd in hun regelgeving, anderen kondigen toekomstige plannen aan, en één richt zich op vrijwillige adoptie.

Lesotho, Botswana en Zambia hebben allemaal plannen aangekondigd om B2G- en B2B-e-facturatie verplicht te stellen, hoewel de exacte datums nog niet zijn bevestigd. Zambia bijvoorbeeld ziet een verdere uitrol van zijn Smart Invoice-systeem, met meer onboarding van middelgrote belastingbetalers en een grotere focus op automatisering en API-gebruik. Botswana kondigde ook plannen aan voor verplichte gefaseerde e-facturatie als onderdeel van het begrotingsplan 2024/25, gericht op betere btw-naleving en gestroomlijnde facturatieprocessen.

Zimbabwe bevindt zich al meer dan een jaar in zijn regelgevingsproces, gestart in 2022. Het land vereist dat alle elektronische facturen via e-tax-apparaten worden ingediend, beter bekend als Electronic Tax Registers (ETR). Zodra een bedrijf zijn facturen indient bij het apparaat, stuurt het apparaat de relevante transactiedata naar ZIMRA, de Zimbabweaanse belastingautoriteit.

Zuid-Afrika volgt een iets andere route. Het land was een van de eerste Afrikaanse landen die het gebruik van e-facturatie specifiek reguleerde en adopteerde. Daardoor is elektronische facturatie behoorlijk gebruikelijk, hoewel het geen onderdeel van enige regelgeving is. Bedrijven kunnen vrij e-facturen verzenden en ontvangen via het EDI-systeem van het land. Afgezien van vrijwillig gebruik zijn er geen verplichte datums vastgesteld. Toch wijzen toenemende markt- en regelgevingsdiscussies over e-rapportage, real-time btw-data en Peppol (industriegedreven, niet verplicht) erop dat dit een markt is om in de gaten te houden.

Oost-Afrika

In Oost-Afrika zijn er veel landen met interessante ontwikkelingen op het gebied van elektronische facturatie en rapportage.

Kenia introduceerde bijvoorbeeld een elektronisch belastingregistersysteem dat alle btw-geregistreerde belastingbetalers verplichtte een e-tax-register te installeren vóór 1 augustus 2021. Het register is een elektronisch systeem voor belastingfacturen of -kwitanties, onderhouden in overeenstemming met de btw-regelgeving voor elektronische facturen. Het e-tax-register integreert met het Tax Invoice Management System (TIMS), een facturatiesysteem dat door de Kenya Revenue Authority (KRA) wordt geïmplementeerd. De deadline voor regelgeving was 1 januari 2024, vanaf wanneer alle belastingbetalers hun elektronische facturen via het nieuwe eTIMS-systeem moesten rapporteren. Kenia bevindt zich momenteel in een “compliance maturity”-fase, met voortdurende handhaving en meer audits op basis van transactiedata.

Verschillende Oost-Afrikaanse landen hebben al maatregelen genomen of zijn bezig met de invoering van e-facturatiesystemen om de naleving van belastingregels te verbeteren. Bedrijven in Rwanda, Mauritius, Tanzania en Oeganda maken allemaal gebruik van vergelijkbare systemen als in Zimbabwe om btw aan hun belastingautoriteiten te rapporteren.

• Rwanda: Gecertificeerd facturatiesysteem via Electronic Billing Machines, verplicht voor btw-geregistreerde belastingbetalers sinds 2013, met focus op geleidelijke verbetering.

• Tanzania: Virtuele fiscale apparaten voor real-time btw-rapportage, met voortdurende uitrol en verfijning van EFD’s.

• Mauritius: Verplicht gebruik van elektronische belastingapparaten voor transactieregistratie.

• Oeganda: E-facturen via elektronische fiscale apparaten, met versterking van EFRIS en focus op dataconsistentie tussen facturatie, btw-aangiften en douane.

• Madagaskar: Vooruitgang richting elektronische facturatie, ondersteund door wijzigingen in de Financiële Wet van 2024.

West-Afrika

In West-Afrika zijn er enkele gemeenschappelijke thema’s in landen zoals Benin, Kaapverdië, Ghana, Niger en Nigeria, waarvan velen al hun e-facturatie regelgeving zijn begonnen:

• Benin: gestart in 2020.

• Kaapverdië: fasenaanpak afgerond in 2022.

• Niger: verplichte e-facturatie sinds 2021.

Ghana begon zijn e-facturatie-traject in oktober 2022 met het E-VAT-systeem voor btw-geregistreerde bedrijven. Het systeem werkt op basis van clearance, waarbij elke factuur door de GRA moet worden gevalideerd. Na validatie krijgt de factuur een unieke code ("sales data controller" - SDC) met timestamp en QR-code in de PDF-factuur voor de klant. De gefaseerde uitrol was grotendeels afgerond eind 2024, met huidige focus op handhaving en consolidatie. Het budget voor 2025/26 stelt uitbreiding van e-facturatie voor, ook buiten btw-geregistreerde bedrijven, gebruikmakend van het bestaande systeem met real-time validatie en SDC-codes.

Veel West-Afrikaanse landen kiezen voor een gefaseerde aanpak op basis van jaaromzet, en vereisen indiening van e-facturen via de clearingplatforms van de belastingautoriteiten.

Nigeria volgde aanvankelijk een andere route, met focus op brede belastingautomatisering en elektronische transactie-rapportage. Dit ontwikkelt zich nu richting een nationaal e-facturatiekader via de Federal Inland Revenue Service (FIRS), met gestructureerde rapportage voor B2B, B2C en B2G, gefaseerd startend bij grote belastingbetalers. De belastingautoriteit werkt tevens actief samen met de Peppol-gemeenschap, wat duidt op ambitie tot internationale interoperabiliteit.

Andere landen in West-Afrika versterken hun digitale belastingstelsels. Senegal voert pilots en voorbereidingen uit voor e-facturatie met focus op btw-controle, terwijl Ivoorkust elektronische belastingrapportage en controles versterkt als onderdeel van bredere digitaliseringsinitiatieven.

‍Centraal-Afrika‍

We sluiten onze reis af in de centrale landen Angola, Tsjaad en de Democratische Republiek Congo. Er zijn weinig gemeenschappelijke thema’s: elk land kiest een iets andere aanpak voor elektronische facturatie en rapportage.

• Angola: sinds 2019 SAF-T-vereisten via een centraal systeem (AGT).

• Tsjaad: btw-aangiften verplicht via e-mail sinds 2022.

• Kameroen: geleidelijke uitbreiding van e-facturatie en fiscalisatierichtlijnen, gericht op btw-naleving en fraudepreventie.

• DR Congo: begint net met digitalisering, lokale belastingbetalers moeten btw-aangiften elektronisch indienen.

Peppol in Afrika: Opkomende interoperabiliteit

Hoewel nog niet wijdverspreid, is Peppol aanwezig in strategische gesprekken over Afrika’s digitale belastingtoekomst en wordt het gezien als potentiële sleutel voor internationale interoperabiliteit, zoals blijkt uit:

• Actieve betrokkenheid van Nigeria bij Peppol, met intentie tot afstemming op internationale standaarden.

• Groeiende, industriegedreven discussies in Zuid-Afrika over Peppol-adoptie.

• Discussies over standaardafstemming in belangrijke markten zoals Marokko en Egypte.

Deze vroege maar opmerkelijke betrokkenheid benadrukt de ambitie van het continent om verder te gaan dan lokale apparaat-gebaseerde verplichtingen en te streven naar wereldwijd erkende en interoperabele elektronische standaarden.

Verkenning van bestaande en toekomstige mandaten in de rest van de wereld

Zelfs binnen Afrika variëren de verplichtingen en bedrijfsvereisten sterk. Sommige landen zijn ver gevorderd in e-facturatie, terwijl anderen nog geen regelgeving hebben opgenomen.

Het kan lastig zijn om regelgeving van elk land bij te houden, daarom zijn experts zoals die bij Unifiedpost Group beschikbaar. Zij volgen ontwikkelingen en veranderingen wereldwijd, zodat u dat niet hoeft te doen. U kunt eenvoudig top-level informatie per land vinden en dieper ingaan indien nodig.

Begin met het downloaden van onze nieuwste E-invoicing Global Guide oor een overzicht van bestaande en aankomende e-facturatie en e-rapportage ontwikkelingen. Volg ons daarnaast op LinkedIn voor tijdige updates.